MODELSPOORWEGBOUW
Hoe het allemaal begon
Hoe gaan wij beginnen
Kiezen van een onderwerp
De schalen per stuk bezien
> Welke schaal, welk merk
> Welk systeem
Welk tijdperk
Het thema (plannen)
Ontwerpen
Het station
De bouw van de spoortafel
welke schaal en welk(e) merk(en)?
De keuze van de schaal is zeer belangrijk bij het begin van uw carriere als modelspoorhobbyist. Immers, alles wat u daarna aanschaft of maakt zal in in de verhoudingen van deze schaal zijn. Daarnaast is het zo dat elke schaal zo zijn eigen merken kent. Het is geen weggegooid geld om eens een aantal catalogi aan te schaffen van diverse merken en hun schalen.
Ook loont het de moeite om in de winkel of op beurzen eens een paar modellen te bekijken. Neem ze gerust in de hand en kijk of het u aanspreekt. Want we kunnen wel heel logisch beredeneren welke schaalgrootte voor u het beste is in relatie tot de beschikbare ruimte en de gewenste modelbaan, als de produkten in die schaal u, om wat voor reden dan ook, niet bevallen is de pret gauw voorbij.
Hobbyisten die om deze reden van schaal gewisseld zijn hebben hun leergeld al betaald.
Welk systeem (wissel/gelijk, drierail etc)
De twee bekendste en oudste merken voeren beide een verschillend systeem. Fleischmann heeft de modelrails ontwikkeld met het tweerailsysteem en Marklin voert vanf haar oorsprong het drierailsysteem.
Bij het tweerailsysteem wordt de stroom via de ene railstaaf naar de motor gevoerd en weer teruggevoerd via de andere. Behalve Fleischmann-HO zijn er inmiddels veel merken die volgens dit principe werken: Lima, Rivarossi, Hornby, Triang, Roco, Piko, Liliput.
En in spoor N: Minitrix, Arnold Rapido, Piko, Model Power, Lima, Fleischmann, Mehanotehnika, Kato, Hobbytrain, Roco. Genoemde HO-merken zijn - vaak na aanpassing van de koppeling - door elkaar te gebruiken.
Omdat er maar twee spoorstaven zijn moet de modelbaan goed schoon en stofvrij gehouden worden. De meeste merken hebben daarvoor een 'schoonmaakwagon' in het assortiment. Deze wagon rijdt - meestal gecamoufleerd als tankwagon - in de trein mee en maakt door middel van een viltstrip met vloeistof de rails schoon.
Fleischmann heeft een wagon - en zelfs een lokomotief - met roterende schijven. Af en toe moeten deze schijven vervangen worden.
Bij het drierailsysteem, zoals bij Marklin, wordt de stroom aangevoerd via een middenrail en weer afgevoerd via de beide buitenste spoorstaven. Een Marklin-rail beschikt dus eigenlijk over drie spoorstaven. In de veertiger en vijftiger jaren bestond de rail uit twee buitenste spoorstaven en een doorlopende middenrail. Dit doet natuurlijk niet erg natuurgetrouw aan en daarom is Marklin in latere jaren ertoe overgegaan om de middenrail uit puntcontacten te fabriceren zodat deze minder zichtbaar en dus minder storend is. De 'middenrail' is niet helemaal volgens de werkelijkheid en dit is dan een van de weinige nadelen van het drierailsysteem. Voordelen zijn dat alle wielen kontakt maken met de rails en daardoor een grote bedrijfszekerheid gegarandeerd wordt en dat alle railfiguren gemaakt kunnen worden zonder ingewikkelde elektrische schakelingen.
Het programma van Marklin is momenteel het enige drierailsysteem dat in de handel is. Aangezien Marklin als voeding van de modeltreinen voor wisselstroom gekozen heeft betekent het dat u wanneer u voor dit merk kiest voornamelijk op dit merk aangewezen bent. Alle andere merken maken gebruik van gelijkstroom en de voertuigen uit hun catalogi zijn niet zonder de nodige aanpassingen te combineren met het Marklinsysteem. Heel erg bezwaarlijk is dat niet want het Marklin programma is zeer uitgebreid.
Nu ook door middel van de digitale treinbesturing veel technische problemen die de gelijkstroombaan biedt, eenvoudig overwonnen kunnen worden, wordt de keuze tussen de merken een persoonlijke. Kiest u voor bijvoorbeeld Märklin met zijn kenmerkende rails met middenkontakt en wisselstroom of vindt u de gelijstroom messing modelrails van Fleischmann aantrekkelijker? We stellen het hier eenvoudig voor want beide merken hebben ook nog andere soorten rails. Die vindt u in de catalogi terug en daarom is een avondje voorpret door het bestuderen van de catalogi aan te bevelen.
Overigens maken alle 'N'-spoor merken gebruik van het 2-rail gelijkstroomsysteem.
welk tijdperk
We gaan ervanuit dat u inmiddels weet met welke schaal en met welk systeem u gaat rijden. Maar nog voordat u zich gaat buigen over het sporenplan dient u zich af te vragen uit welke tijd uw eigen spoorwegdomein stamt. Wilt u rijden met 'de Adler' uit een tijd dat er nog nauwelijks treinen bestonden (zo'n 150 jaar geleden) of wilt u met de modernste TGV (Train Grande Vitesse) met een snelheid van ruim 300 kilometer per uur door uw modellandschap suizen. Beide is mogelijk, alleen niet tegelijk! Want historisch gezien is het een beetje vreemd als allebei de treinen hun dienstregeling naast elkaar afwerken. De treinen, gebouwen en andere details die zich op uw modelbaan bevinden dienen te passen in het historisch tijdsbeeld dat u creëert.
Nu zijn er natuurlijk modelbouwers die daar maling aan hebben en gewoon beide modellen mooi vinden en die het niet kan schelen dat de historie niet gevolgd wordt in deze. Uiteraard is die keus geheel aan u. Netzomin wordt u veroordeeld als een Amerikaans en een Duits treinstel op uw modelbaan gebroederlijk hun rondjes draaien.
U bent nergens toe verplicht, want u bent met vrijetijdsbesteding bezig en kunt met de hobby omgaan op een wijze zoals voor u prettig is.
U kiest dus zelf in hoeverre u zich door de historie laat leiden, maar voor de volledigheid noemen wij kort de diverse periodes (epochen).
